'Zou ik bij het werk zoeken open zijn over mijn autisme?' … autisme en werk

Begin september is het traditioneel het moment waarop pas afgestudeerden na een (hopelijk deugddoende) vakantie op zoek gaan naar werk. Of ze hebben al werk en vragen zich af hoe ze zich het best voorstellen. Zo is Theo pas afgestudeerd, al een aantal jaar lezer van mijn blog, en vraagt hij zich af of hij zijn toekomstige werkgever zou vertellen dat hij (extreem hoogfunctionerend) autisme heeft. ‘Het zou die mensen misschien kunnen helpen om beter met mij te communiceren’, schrijft hij. Theo vroeg zich ook af of er aanpassingen mogelijk zouden zijn als hij het moeilijk zou krijgen op de werkvloer.

Alvast proficiat met je afstuderen, Theo, dat is een mooie prestatie. Ook al is dat niet altijd een garantie op een baan. Ik wil graag je vraag beantwoorden, het is een vraag die ik ook regelmatig zie langskomen op andere autismeblogs.

Open zijn over je autisme kan heel veel verschillende effecten hebben

Open zijn over je autisme (of zelfs dat van iemand in je intieme kring) kan gevolgen hebben die je misschien zelf niet meteen kan inschatten. Die openheid kan op heel wat verschillende manieren, en op bijna elk moment, van het sollicitatietraject tot en met de einde van je loopbaan.

Al naargelang het moment en hoe het je doet, zal het andere effecten hebben, die dus moeilijk te voorzien zijn. Het kan onthaald worden op respect, begrip, tolerantie, meedenken, maar ook ongeloof, boosheid, woede, beschuldiging, wantrouwen en ontkenning.

Ook mensen uit de omgeving van iemand met autisme moeten behoedzaam zijn met outing

Het is dan ook niet eenvoudig de impact van de outing in te schatten. Dat niet kunnen inschatten speelt, voor alle duidelijkheid, ook bij mensen zonder autisme. Meer of een andersoortige empathie hebben betekent nog niet dat je je beter kan voorstellen welke gevolgen outing kan hebben. Mensen zonder autisme overschatten zichzelf daar wel eens in.

Ook als ouder, als collega, als werkgever, als partner, als kennis, als vriend(in) van iemand met autisme is het daarom belangrijk dat je stilstaat of het spreken over iemands autisme die persoon niet zuur zou kunnen opbreken.

Ik vind het essentieel dat je eerst iemand met autisme die werknemer of sollicitant is overlegt, en de goedkeuring vraagt om die informatie aan anderen mee te delen. Als die persoon met autisme dat niet wenst, moet je dat respecteren. Ook al denk je dat je het beste met hem/haar voorhebt (en laten we hopen dat je ook weet wat je daar concreet mee bedoelt).

Laten weten dat je autisme hebt, kan zowel positief als negatief uitdraaien

Laten weten dat je iemand met autisme bent, kan je als persoon met autisme weliswaar helpen om de werkvloer beter te maken voor werknemers met autisme en/of een handicap die na jou komen. Maar je kan ook merken dat de vooringenomenheid en misverstanden rond autisme van bepaalde mensen onverwachte of ongewenste effecten heeft op je werkrelaties. Zo heersen er bij werkgevers en collega’s nog vaak mythes over (mensen met) autisme op de werkvloer.

Strikt genomen is autisme ‘slechts’ een medische diagnose die gebruikt wordt in een hulpverleningscontext, om de eigenschappen van het denken van een cliënt of patiënt aan te geven om passende hulpverlening aan te bieden. Als die diagnose in een andere context wordt gebruikt, wordt ze al voor een stuk of helemaal oneigenlijk gebruikt.

Er hangt veel af van wat je wil bereiken met je openheid over je autisme. Discriminerend gedrag oplossen is erg moeilijk, het kan zich immers verplaatsen naar dermate subtiele vormen dat het nog moeilijk is er iets aan te doen. Het is moeilijk te voorspellen hoe mensen op en naast de werkvloer zich zullen gedragen, maar er zullen altijd positieve en negatieve gevolgen zijn aan je autisme bekend maken op de werkvloer.

Als je je autisme van bij het begin van het werk zoeken kenbaar wil maken

Je kan ervoor kiezen je autisme al van bij het begin kenbaar te maken. Ik zou dat persoonlijk niet doen, omdat je dan wel heel optimistisch bent over het beeld dat een werkgever of sollicitatiebureau heeft van (mensen met) autisme.

In het geval je autisme echt veel invloed zal hebben op het werk dat je doet, kan je het best je autisme vermelden in het gesprek, zodat je meteen kan laten merken dat je er op een positieve manier mee omgaat. Als je solliciteert met een sollicitatiecoach zal je wellicht moeilijk anders kunnen, maar dan kom je volgens mij in een andere categorie werkzoekenden terecht.

Als je redelijke aanpassingen in je werksituatie wil vragen

Heel wat mensen met autisme maken hun autisme pas bekend als ze binnen de organisatie of binnen het bedrijf waar ze werken een aantal successen hebben geboekt. Of wanneer ze na een aantal jaar merken dat hun autisme steeds vaker in de weg staat bij het goed functioneren op de werkvloer of in het goed evenwicht tussen werk en thuissituatie. Ze kunnen op zo’n moment eventueel een aantal (redelijke, haalbare) aanpassingen vragen. Soms doen ze dat met de assistentie van een job – en/of autismecoach, en soms op hun eentje.

Een algemeen beeld van redelijke aanpassingen op de werkvloer in Vlaanderen krijg je  in deze brochure van het project Handicap & Arbeid. Voor mensen met autisme wordt werk het meest aangepast door het uurrooster aan te passen en verwachtingen naar overleg, communicatie, informele momenten en werkorganisatie te herzien in functie van de persoon, de relaties op het werk en de bedrijfscultuur.

Andere mogelijkheden zijn aanpassingen om eventuele zintuiglijke of sociale prikkeling af te stemmen op iemands functioneren, meer of volledig thuis werken, aangepaste werkzaamheden, aangepaste functieomschrijving, werktempo en werkhoeveelheid aanpassen, aangepaste werkplek (meubilair, apparatuur) of betere bereikbaarheid (parkeerplaats, toegang tot gebouw …).

Voor alle duidelijkheid : geen van deze aanpassingen zijn verworvenheden of afdwingbaar. Sommige werkgevers vragen een erkenning van je autisme of van de handicap die voortvloeit uit je autisme. Er zijn ook werkgevers die ongelovig of onwetend staan tegenover autisme.

Zonder begrip voor autisme op de werkvloer wordt kans op ziekteverzuim hoger

In een werkomgeving waar redelijke aanpassingen weinig of niet toegestaan worden, of waar er geen begrip of erkenning van autisme is, blijkt de kans op ziekteverzuim wel hoger. Uit een aantal studies rond ziekteverzuim blijkt dat vooral minder uren werken door een aantal mensen (met autisme)  ingevuld wordt met ziekteverzuim.

Autisme blijkt, naast een onzekere privésfeer en pesten op het werk, een belangrijke rol te spelen in het ziekteverzuim van mensen met autisme. Daarbij is niet altijd duidelijk of dit ziekteverzuim optreedt voor of na ze hun autisme kenbaar hebben gemaakt.

Zowel voorbeelden van beter als van minder goed functioneren na outing

In elk geval zijn er zowel voorbeelden van mensen met autisme die na hun outing veel beter zeggen te functioneren (meer werkvreugde en betere relaties met collega’s en werkgever), en hun outing als iets heel positief ervaren, als voorbeelden van mensen die het zich beklagen en uiteindelijk in een negatieve werksfeer (pesten, jaloezie) beland zijn.

Zo zijn er ook voorbeelden van werkgevers die blij zijn eindelijk te weten hoe zij beter hun bekwame maar soms wat bizarre werknemer kunnen inzetten. Maar er zijn evenveel voorbeelden van werkgevers die aanklagen dat de werknemer tot dan niets gezegd heeft over diens autisme (en er daardoor eventueel (imago)schade geleden is).

Tot slot: een goede voorbereiding maar je vooral niet gedwongen voelen om je autisme kenbaar te maken

Een goede voorbereiding kan veel onheil vermijden. Dat begint met weten waarom, bij welke werkgever en hoe je solliciteert. Sommige werkgevers zetten in hun werkaanbiedingen bijvoorbeeld hun bijzondere voorkeur voor bepaalde doelgroepen of bepaalde loonsubsidies. Anderen laten net, subtiel of minder subtiel, merken dat ze op zoek zijn naar een witte raaf, of iemand zonder enige beperkingen. Bij nog anderen is de publicatie van een  werkaanbieding vooral pro forma, en is de functie al ingevuld via informele kanalen.

Bij het werk zoeken en solliciteren is het ook goed er bewust van te zijn dat een werkgever vooral iemand nodig heeft die concreet kan functioneren in zijn organisatie. Veeleer dan iemand die alles weet van de uit te voeren taken of iemand met autisme (of de aspergervorm daarvan). Tot slot is het belangrijk te weten dat de enige die erover beslist of je je autisme op je werk uit (hoe, aan wie, waar en wanneer) in de eerste plaats jouw eigen keuze is.

0 thoughts on “'Zou ik bij het werk zoeken open zijn over mijn autisme?' … autisme en werk

  1. Mijn baas begint, na ongeloof en irritatie, toch te wennen aan het feit dat hij me niet alsmaar moet onderbreken als ik geconcentreerd werk, en ik begin te wennen aan de mogelijkheid mijn grenzen aan te geven. Hoe sjiek is dat. Maar mijn familie ben ik verloren.
    Mooi hoe je zegt dat een diagnose slechts bedoeld is voor handvaten in de zorg. Ik vraag me af of ik, dat wetende, anders had kunnen handelen. Ik was mijn eigen fiep, zogezegd, en ik wilde het daar nu eenmaal over hebben.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *